Onderweg naar mijn werk op mijn bike (zonder ‘ie’ ervoor) word ik regelmatig ingehaald door bikes waar wél een ‘ie’ voor staat. Dat verschil zie je niet alleen aan de fiets zelf. Er is een duidelijk verschil tussen fietsen op een gewone fiets en op een e-bike. Je ziet direct dat een e-biker nauwelijks inspanning levert. Dat blijkt niet alleen uit de houding — iets te vaak die van een zoutzak — maar vooral ook uit het gebrek aan beweging van de romp, alleen de benen gaan rond.

Gek genoeg voelt de fietser zelf dat gebrek niet zo. Die voelt zich eerder heel cool omdat je zonder moeite toch snel gaat. Erik Scherder, een van de topsprekers op Noorderlink Live 2026, benadrukte daar dat we juist wel "moeite moeten blijven doen" in plaats van altijd maar comfort na te streven.

Cruciale hersenlobben

Comfort nastreven doen we natuurlijk allemaal. Dom genoeg schrappen we met dat streven alle alledaagse momenten waarop we zonder veel extra moeite kunnen bewegen. We nemen de lift in plaats van de trap, bedienen de tv met een afstandsbediening en gaan met de auto naar de sportschool. Of we pakken de elektrische fiets. Die e-bike gebruiken we ook om naar het werk te gaan, waar we vervolgens een groot deel van de dag achter een computerscherm doorbrengen. Op een stoel.

En dan hoop je nog dat al die cognitieve inspanning die je op zo'n dag levert heel goed is voor je hersenen, maar niets is minder waar. Scherder daarover:

"De realiteit is dat door urenlang stilzitten de doorbloeding van de cruciale hersenlobben (de frontaal- en pariëtaalkwab), drastisch afneemt. Cognitieve inspanning weegt biologisch simpelweg niet op tegen fysieke inactiviteit." Al dat vermijden van bewegen is dus niet alleen slecht voor je fysieke gesteldheid maar ook voor je grijze massa.

Witte stof

Er is een stof in onze hersenen die zorgt voor de overdracht van alle signalen. Deze stof heet myeline , ook wel de witte stof genoemd. Myeline is verantwoordelijk voor de communicatie tussen verschillende hersengebieden. Hoe meer van deze witte stof je hebt, hoe sneller je hersenen werken. Scherder stelt dat je een combinatie van mentale en fysieke inspanning moet leveren om de hoeveelheid myeline in topconditie te houden. 'Moeite doen' is de enige manier om deze 'snelweg' te onderhouden. Zonder inspanning brokkelt de kwaliteit van de witte stof af. Gelukkig sporten we ’s avonds nog weleens, denk je dan. Het slechte nieuws is dat dat niet voldoet. Maar er is ook goed nieuws.

Slenteren voldoet al

‘s Avonds een uur intensief sporten na een hele dag achter je computer zitten, compenseert helaas het zitten niet. Dit bleek uit een onderzoek onder een groep studenten, waarbij drie verschillende varianten werden vergeleken:

• Variant 1: Vier dagen lang 8 uur per dag zitten, met enkel zo nu en dan een plaspauze.
• Variant 2: Acht uur per dag zitten en ‘s avonds een uur intensief sporten.
• Variant 3: Acht uur per dag zitten, maar elke 30 minuten even 3 minuten slenteren.

Wat bleek? De bloedwaarden van de groep in variant 3 (het slenteren) waren veruit het beste. Hun insulinegevoeligheid was het sterkst en hun cholesterolwaarden het laagst. Dus ‘get out of that chair grandpa!’

Meer bewegen in minder tijd

Daarnaast wordt voor een goede gezondheid aangeraden om dagelijks 60 tot 75 minuten matig intensief te bewegen, zoals wandelen of fietsen. Dat is op zich niet zo moeilijk te halen als je het inbouwt in je dagelijkse routine. Neem dus die trap, fiets zonder ondersteuning (of maximaal op de laagste stand) en wandel in je lunchpauze of naar je werk!

Vergeet niet dat een langere reistijd tegelijkertijd een verkorting van je sporttijd is. Stel dat je, door fietsend naar je werk te gaan, twee keer zo lang over je reis doet dan eerder met de trein — laten we zeggen 40 minuten in plaats van 20 minuten. Dan kun je die extra 20 minuten direct aftrekken van de tijd die het sporten je normaal kost. Je sport dus eigenlijk 40 minuten en het kost je slechts 20 minuten extra tijd!

Een e-bike op volle ondersteuning doet precies het omgekeerde. Omdat je sneller op je bestemming bent, beweeg je niet alleen minder intensief, maar ook nog eens korter.

‘Under-use’ van je brein

En dan is er nog AI. Volgens Erik Scherder staat deze afkorting eigenlijk voor ‘Afnemende Intelligentie’. Als je het denkwerk grotendeels aan AI overlaat, heeft dat direct fysieke gevolgen voor de kwaliteit van je hersennetwerken. Doordat we het denkwerk uitbesteden, worden cruciale hersenbanen minder gebruikt. Dit geldt met name voor het Cingulum en de SLF ( Superior Longitudinal Fasciculus ). Juist deze twee banen spelen een onmisbare rol bij onze hogere cognitieve functies.

Scherder waarschuwt dat de kwaliteit van deze hersenbanen achteruit gaat naarmate je meer op AI leunt. Als je je brein niet blijft dwingen om zelf moeite te doen, zet je op de lange termijn de deur open voor cognitieve achteruitgang en ziektebeelden op latere leeftijd.

Dit proces begint al heel subtiel. Schrijf je bijvoorbeeld zelf een tekst, maar weet je in je achterhoofd al dat je deze straks laat controleren door AI? Dan ga je onbewust minder je best doen. Scherder raadt aan om je hier heel bewust van te zijn wanneer je AI gebruikt:

"Het is essentieel om het brein zélf moeite te laten doen en nieuwe, intellectuele uitdagingen niet structureel door AI te laten oplossen."

Kom in actie

Erik Scherder bracht zijn verhaal met veel humor, maar de boodschap was serieus: doe moeite, zowel fysiek als geestelijk . Er zijn natuurlijk veel meer manieren om dat te doen dan de voorbeelden hierboven. Denk aan het veranderen van gewoontes, iets nieuws leren, reizen of desnoods bridgen. Maar je kunt dus heel simpel beginnen: kom elke 30 minuten even van die bureaustoel af én denk goed na over hoe je AI inzet. Weersta die eeuwige hang naar comfort. Vrij naar de australische komiek Tim Minchin:

"We zijn niet geëvolueerd om voortdurend comfortabel te zijn. De comfortabele Homo Erectus werd opgegeten voordat hij zijn genen kon doorgeven."